Orta Düzey Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Hortikültürel Terapi Bahçeleri: Erzurum Engelsiz Yaşam Bakım Ve Rehabilitasyon Merkezi Örneği

Amaç: Bu çalışma, "Erzurum Engelsiz Yaşam Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi"nde yaşayan orta düzeyde özel gereksinimli bireylerin (ÖGB) yaşam kalitesini iyileştirmek için merkez bahçesinde bir hortikültürel terapi bahçe (HTB) tasarımı önermeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu çalışmanın materyalini, Erzurum ili Aziziye ilçesinde bulunan "Erzurum Engelsiz Yaşam Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi"nin 490 m2 lik bahçesi oluşturmaktadır. Çalışmada araştırma, yerinde gözlem ve anket uygulamaları kullanılmıştır. Anket uygulamaları merkezdeki 27 özel gereksinimli birey ve 66 kurum çalışanına olmak üzere iki bölümlü uygulanmıştır. Çalışanlara Google üzerinden web anket uygulaması yapılırken ÖGB’ye ise yüzyüze şeklinde yapılmıştır. Anket verileri SPSS programında değerlendirilerek öneri projede kullanılmıştır. Öneri projenin tasarım sürecinde görsel materyallerin oluşturulmasında AutoCAD, SketchUp, Lumion ve Photoshop yazılımlarından faydalanılmıştır. Bulgular: Çalışmada merkez çalışanları ve ÖGB ile yapılan anketler değerlendirilerek ona göre bir tasarım önerisi geliştirilmiştir. Merkez çalışanları ile yapılan anket sonuçları değerlendirildiğinde anket katılımcılarının büyük çoğunluğunun HTB ler ile ilgili çok bilgi sahibi olmadıklarını, zaman geçirebilecekleri farklı aktive alanları istediklerini, bitki kullanımı konusunda estetik ve huzur veren bitkileri tercih ettiklerini, bahçe tasarımlarında tekerlekli sandalye ve bastonlar için bir park alanı istediklerini, bahçede şelale görünümlü su yüzeyi, bahçe mobilyası olarak engellilere uygun özel tasarım mobilya ve gölgeleme elemanı olarak ağaçların tercih edilmiştir. Ayrıca dinlenme alanı olarak hamak ve minderli alanlar seçilirken özel etkinlik için ise en fazla bitki dikim atölyesi ve müzik performans alanları seçilmiştir. Bahçe zemin döşemesi için çoğunlukla çim zemin ve doğal taş döşemeler aydınlatma için ise tüm alanların aydınlatılması şeklinde çoğunlukla cevaplara ulaşılmıştır. Özel gereksinimli bireyler ile yapılan anketler değerlendirildiğinde katılımcıların büyük çoğunluğu bu terapi yöntemini duymamıştır. Ayrıca ÖGB bahçede özellikle yenilebilir bahçe (sebze, meyve, çilek vb.) ve park-yeşil alanların çoğunlukla olmasını istemişlerdir. Anket sonuçlarına göre alınan cevapların ışığında Erzurum'un kentsel iklimine uyum sağlamış engelli bireylerin tedavi, rehabilitasyon ve eğitimi açısından hortikültürel terapide yaygın olarak kullanılabilecek bir bahçe tasarım önerisi projelendirilmiştir. Sonuç:. Çalışmada katılımcıların önerileride dikkate alınarak tüm kullanıcılara huzurlu, görünür ve kolayca erişilebilir bir izlenim veren dairesel bir düzen içerisinde öneri bir proje geliştirilmiştir. Projede kış bahçesi, hobi bahçesi, özel oyun alanları, yardım butonları, yönlendirici levhalar, kaymaz zemin döşemeler, süs havuzu, bitki labirent alanı ve terapötik özelliği baskın renk, form ve doku özellikleri yanısıra toksik veya alerjenik özellikleri dikkate alınarak yapılan bitki seçimi ile sakin ve konforlu bir tasarım önerisi sunulmuştur.Sonuç olarak. Erzurum özelinde böyle bir çalışma daha önce yapılmadığından dolayı yapmış olduğumuz çalışmanın literatüre katkı sunacağı düşünülmektedir.